Leestijd: 6 minuten
Bij het maken van videoproducties kun je te maken krijgen met auteursrecht. In een videoproductie waarin personen te zien zijn, is er mogelijk sprake van portretrecht van de persoon die in beeld is. Bij een gebouw of kunstwerk kun je ook te maken hebben met auteursrecht dat daarop kan rusten. En niet onbelangrijk: de eventuele rechten op filmbeelden en de montage ervan. Gebruik je soundtracks of geluidsbestanden bij de montage? Zorg dan dat die rechtenvrij zijn, anders heb je ook weer te maken met copyright. Kortom, het maken van videoproducties kan juridische hoofdpijn als gevolg hebben. Om relevante rechten inzichtelijk te maken, hebben wij een aantal praktische punten op een rij gezet.
In deze blog:
De Auteurswet bepaalt dat het auteursrecht toekomt aan de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst. Dat betekent dat video‑opnames, ruwe beelden, montages, animaties, scripts, formats, geluid en zelfs AI‑gegenereerde content auteursrechtelijk beschermd kunnen zijn, zolang er sprake is van voldoende creativiteit. Alleen wanneer het werk een eigen, oorspronkelijk karakter heeft en het persoonlijke stempel van de maker draagt, ontstaat auteursrecht.
Auteursrecht kan rusten op vrijwel alle creatieve onderdelen van een videoproductie, zoals de opnames, de montage, de voice‑over, het script, de graphics, muziek en animatie. De maker is in principe de auteursrechthebbende, tenzij de wet een uitzondering maakt. Zo komt het auteursrecht op werk dat een werknemer in het kader van zijn functie maakt automatisch toe aan de werkgever. Bij werk in opdracht is dat anders: de opdrachtgever krijgt niet automatisch het auteursrecht. Dat blijft bij de maker, tenzij schriftelijk wordt afgesproken dat het wordt overgedragen. Werk je met meerdere makers samen, dan kunnen zij gezamenlijk rechthebbende zijn, afhankelijk van de creatieve inbreng en de afspraken.
Voor opdrachtgevers is dit vaak een misverstand. Wie een videoproductie laat maken, wordt niet automatisch eigenaar van het auteursrecht. Wil je de beelden vrij kunnen gebruiken en publiceren, dan moet de overdracht of een uitgebreide licentie schriftelijk worden vastgelegd. Zonder die afspraken heb je voor elk gebruik toestemming nodig, wat tot problemen kan leiden.
Nu steeds vaker gebruik wordt gemaakt van AI‑tools bij videoproducties, ontstaat de vraag wie het auteursrecht heeft op AI‑gegenereerde beelden, scripts, muziek of animaties. De huidige stand van het recht in Nederland en de EU is dat puur automatisch door AI gegenereerde output geen auteursrecht kan hebben, omdat er geen menselijke maker is die creatieve keuzes maakt. Zodra echter een mens creatieve sturing geeft — bijvoorbeeld via gedetailleerde prompts, compositie‑instructies, selectie, bewerking of montage — kan wél auteursrecht ontstaan op het eindresultaat, gebaseerd op die menselijke creatieve keuzes.
De status van AI‑output blijft juridisch in beweging. Daarnaast kan AI‑gegenereerde content risico’s opleveren wanneer het sterk lijkt op bestaande auteursrechtelijk beschermde werken of is geproduceerd uit modellen die zijn getraind op beschermde datasets. Videomakers moeten daarom bewust omgaan met de herkomst van AI‑materiaal en duidelijk vastleggen welke stappen door mensen zijn uitgevoerd.
Het portretrecht geeft geportretteerden de mogelijkheid zich te verzetten tegen publicatie van hun portret, mits zij daarvoor een redelijk belang hebben. Iemand filmen in de openbare ruimte mag in principe zonder toestemming, maar publicatie kan alsnog worden tegengehouden wanneer iemand privacy‑ of commerciële belangen heeft die zwaarder wegen. Bij drukke locaties, zoals winkelstraten, kun je vaak niet iedereen vooraf om toestemming vragen, maar dat betekent niet dat later geen bezwaar meer mogelijk is. Wie risico wil vermijden, brengt personen daarom liever onherkenbaar in beeld.
In besloten ruimten gelden strengere regels. Het filmen van herkenbare personen zonder toestemming is daar niet toegestaan en kan een inbreuk op de privacy vormen of zelfs strafrechtelijk verboden zijn. De toestemming moet afkomstig zijn van de persoon zelf; de eigenaar van de ruimte kan die toestemming niet namens hem of haar verlenen. In de praktijk wordt daarom regelmatig gewerkt met quitclaims of vrijwaringsverklaringen, waarin wordt vastgelegd dat iemand toestemming geeft voor het vastleggen én publiceren van zijn portret. Alleen toestemming voor het filmen is niet voldoende.
Auteursrecht kan ook rusten op architectuur, kunstwerken en bepaalde interieurs. Het fotograferen of filmen daarvan is in beginsel een verveelvoudiging, en publicatie is een openbaarmaking. De maker, bijvoorbeeld de architect of kunstenaar, kan zich tegen die openbaarmaking verzetten. De wet kent één belangrijke uitzondering: gebouwen en kunstwerken die blijvend in de openbare ruimte staan mogen vrij worden vastgelegd. Deze uitzondering geldt echter alleen voor overzichtsbeelden; close‑ups kunnen wél een inbreuk vormen, omdat het werk dan als zelfstandig object wordt gereproduceerd. Tijdelijke kunst, kunst in een ruimte of kunst achter ramen valt niet onder de uitzondering. Daarvoor is toestemming vereist.
Met de komst van de AVG zijn de eisen voor het vastleggen van personen aangescherpt. Zodra iemand herkenbaar in beeld is, is in veel gevallen sprake van een verwerking van persoonsgegevens. Als een persoon niet herkenbaar is of niet zonder onevenredige inspanningen identificeerbaar is, valt het beeld niet onder de AVG. Wordt iemand wel herkend, dan heb je een geldige grondslag nodig, zoals toestemming, een overeenkomst of een gerechtvaardigd belang.
Voor journalistieke, artistieke en academische doeleinden gelden uitzonderingen, waardoor delen van de AVG niet van toepassing zijn, maar ook dan blijft zorgvuldigheid noodzakelijk. In publieke ruimtes is niet altijd sprake van een verwerking, zeker wanneer voorbijgangers niet gemakkelijk identificeerbaar zijn. In besloten ruimtes is vrijwel altijd een juridische grondslag nodig. Bij promotie‑ of bedrijfsfilms is toestemming meestal noodzakelijk, omdat niet voor alle gefilmde personen een afzonderlijke overeenkomst bestaat. Werknemers die herkenbaar in beeld komen moeten ook vrijwillig toestemming kunnen geven en die toestemming moet altijd kunnen worden ingetrokken.
Bij het maken van video’s komen er een heel aantal zaken kijken. Het is belangrijk je ervan bewust te zijn dat het vastleggen van personen of werken waarop een auteursrecht rust, niet zomaar kan. Een goede voorbereiding is daarom erg belangrijk en kan een hoop gedoe achteraf voorkomen!
Aan deze blog kunnen geen rechten worden ontleend. Deze blog is opgesteld in samenwerking met Vallei Advocaten & Mediators.
